Evrensel Ritim

Tükürük Nedir, Tükürük Yapısı, Tükürüğün Görevleri, Tükürük Bezleri

02.12.2020
268
Tükürük Nedir, Tükürük Yapısı, Tükürüğün Görevleri, Tükürük Bezleri

Tükürük, tükürük bezlerinde üretilen ve ağız içine salgılanan bir sindirim salgısıdır. Ağız çevresinde bulunan tükürük bezlerinde üretilen tükürük salgısı çeşitli kanallar vasıtasıyla ağzın farklı bölgelerine boşaltılır. Sağlıklı bir insanın tükürük bezleri günde 0,5-1,5 litre tükürük salgılar. Tükürük salgısı büyük oranda sudan meydana gelir. Tükürüğün yapısında sindirimde görevli farklı enzimler ve elektrolitler bulunur.

Tükürük salgısının temel görevi ağızda besin sindiriminin sağlanmasıdır. Yeterli miktarda tükürük salgısının üretilmesi ağız dokusunun korunması ve idamesinde de son derece önemlidir. Ayrıca tat algılanması için besin moleküllerinin tükürük sıvısında çözünmesi gerekir. Tükürüğün üretilemediği bir durumda tat almak mümkün olmayacaktır. Tükürük salgısı sindirim ve farklı pek çok alanda önemli faydaları bulunan bir sıvıdır.

Tükürüğün Görevleri ve Faydaları

  • Koruma: Tükürük salgısı içeriğindeki IgA, lizozim gibi maddeler sayesinde ağızdan gelebilecek patojenlere karşı koruyucu görev üstlenir. Ağızdan vücuda girebilecek pek çok mikroorganizma tükürüğün oluşturduğu antimikrobiyal etki sayesinde bertaraf edilir. Bu bağlamda tükürük bir çeşit bağışıklık elemanıdır.
  • Tat Alma: Besinlerin tatlarının dildeki reseptörler vasıtasıyla algılanabilmesi için sıvı içerisinde çözünmesi gerekir. Tükürük sıvısı tat partikülleri için çözücü görevi görerek tat algılanmasına aracılık eder.
  • Sindirim: Tükürük yapısındaki amilaz enzimi ile nişastanın sindiriminde rol oynar. Ayrıca yapısındaki müsin sayesinde besinleri çiğnemeyi ve yutmayı kolaylaştırır.
  • Dişlerin Korunması: Tükrürk sıvısı antimikrobiyal etkisi sayesinde ağızda patojenlerin çoğalmasını engelleyerek dişler korur. Bunun yanı sıra tükürük sıvısı diş yüzeyinde ince bir sıvı tabakası meydana getirerek dişleri aşınmaya karşı korur. Ayrıca tükürüğün ağızda meydana gelebilecek asiditeyi tamponlaması da dişlerin demineralizasyonunu engeller.
  • Yumuşak Doku Onarımı: Tükürük sıvısı ağız içi dokuda pıhtılaşma süresini ve kontraksiyonu arttırarak doku onarımına katkıda bulunur.

Tükürüğün Yapısı ve Yapısındaki Maddeler

Tükürük %99’dan daha fazla oranda sudan oluşan seyreltik özelliğe sahip bir sıvıdır. Tükürüğün pH’ı genellikle 6-7 aralığındadır. Daha genel olarak ise tükürük pH’ı 5,3-7,8 arasında değişebilir. Tükürük genellikle hafif asit veya nötr bir sıvı olarak nitelendirilir. Tükürük pH’ının asit veya baza kayması ağız ve diş sağlığı açısından tehdit oluşturur.

Tükürük salgısı suyun yanı sıra pek çok iyonu de bünyesinde barındırır. Sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum, fosfat ve bikarbonatlar tükürüğün yapısındaki iyonlardan bazılarıdır. Tükürükte genel olarak vücut salgılarında bulunan salgısal IgA da bulunur. Salgısal IgA bir çeşit antikordur ve mukozal immünitenin sağlanmasında etkilidir. Ağızdaki patojenlerin etkisiz hale getirilmesinde salgısal IgA (SIgA) görev alır.

Tükürüğün yapısında bulunan müsin adındaki madde ağızdaki sindirim için son derece önemlidir. Müsin maddesi glikoprotein ve mukoproteinlerin karışımından oluşan yapışkan bir sıvıdır. Müsin sayesinde ağızda çiğnenen besinler nemlenir ve tek bir parça halinde kolaylıkla yutulabilir. Tükürükte farklı görevleri olan çeşitli enzimler de bulunur.

Tükürüğün İçindeki Enzimler

Tükürüğün yapısında amilaz, lingual lipaz ve lizozim adınad 3 çeşit enzim bulunur. Amilaz (veya ağız amilazı) ağızda karbonhidratların kimyasal sindiriminde görev alır. Ağız amilazı nişastayı 2 veya 3 glikoz birimi içeren maltoz ve dekstrine parçalar. Lingual lipaz yağı sindirmekle görevli bir enzimdir. Lingual lipaz’ın optimum çalışma pH’ı 4,5-,5,5 aralığında olduğundan ağızda lipid sindirimine katkısı oldukça düşüktür. Lizozim ise çeşitli vücut salgılarında bulunan bir enzimdir ve bazı bakterilerin etkisizleştirilmesinde görev alır.

Tükürük Bezleri

Tükürük bezleri ağız çevresinde bulunan ve tükürük salgısı üretmekle görevli bezlerdir. Tükürük bezleri ürettikleri salgıyı çeşitli kanallar vasıtasıyla ağız içerisine boşaltır. Ağız çevresinde 3 çift büyük ve çok miktarda küçük boyutlu tükürük bezi bulunur. Büyük boyutlu tükürük bezleri parotis, submandibular ve sublingual tükürük bezleridir.

Parotis bezi kulakların önünde ve aşağıya doğru uzanan üçgen şeklinde bir bezdir. Submandibular bez ağız tabanı ve mandibulanın altında bulunur. Yaklaşık ceviz büyüklüğündedir. 3 büyük tükürük bezinin en küçüğü olan sublingual bez ise ağız tabanı ön kısmında bulunur ve salgılarını kanallar vasıtasıyla dilin altına boşaltır. 3 çift büyük tükürük bezi haricinde ağız çevresinde (damak ve diş eti hariç) sayıları 1000’e ulaşabilen küçük tükürük bezleri bulunur.

Tükürük bezleri

Tükürük Nasıl Oluşur?

Tükürük üretimi parasempatik aktivite neticesinde gerçekleşir. Tükürük bezine sinirsel uyarının ulaşması sonrası tükrük bezlerindeki asiner hücreler tarafından amilaz ve mukus içeren izotonik karakterli birincil bir salgı salgılanır. Bu birincil salgı tükürük kanallarından ilerlerken kanal ile sıvı arasında bir takım iyon değişimleri gerçekleşir (sıvıdan sodyum emilir ve potasyum salgılanır). Kanallardan geçişini tamamlayan tükürük salgısı son halini almış şekilde ağız içine boşaltılır. Sinirsel uyarılma neticesinde tükürüğün salgılanma hızı dakikada 7 ml’ye kadar çıkabilir.

Sindirim sistemi hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı öneriyoruz.

Daha fazla bilgi için kaynaklar:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542251/

https://www.thejpd.org/article/S0022-3913(01)54032-9/fulltext#:~:text=Saliva%20is%20composed%20of%20a,such%20as%20urea%20and%20ammonia.

https://en.wikipedia.org/wiki/Salivary_gland#Function

https://en.wikipedia.org/wiki/Lingual_lipase

https://teachmephysiology.com/gastrointestinal-system/mouth/saliva-secretion/

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim