Vücuttaki Maddeler 725 0

Nörotransmitterler ve Özellikleri

Nörotransmitterler bir nörondan sinaptik aralığa salgılanıp nöronun komşu olduğu başka bir hücrede etki veya etkilere neden olan kimyasal maddelerdir. Nörotransmitter maddeler çoğu zaman bir sinir hücresinin akson terminalinden sinaptik boşluğa salgılanır. Postsinaptik hücrenin membranında bulunan kendine özgü reseptörlere bağlanan nörotransmitter hücrenin elektriksel yanıtını değiştirir. Örneğin postsinaptik hücre de bir nöronsa hücrede bir akson potansiyeli meydana gelir. Söz konusu hücre bir kas hücresiyse kasta bir uç plak potansiyeli oluşacaktır. Bunun yanında nörotransmitter maddeler hücrede çoğu zaman intrasellüler yolakları da aktive eder.

Nörotransmitterin hedef hücrede oluşturduğu yanıtta bağlandığı reseptör etkilidir. Eğer nörotransmitter molekülleri metabotropik bir reseptöre bağlanırsa hücre iç yolaklar devreye girecektir. Bağlanma iyootropik bir reseptörle olursa reseptörün yapısı gereği iyon geçişlerinin sağlandığı bir yanıt ortaya çıkar.

Bir maddenin nörotransmitter olarak adlandırılabilmesi için bazı şartlar vardır. Maddenin nörotransmitter olarak adlandırılabilmesi için kalsiyum bağımlı olarak salgılanmalı ve postsinaptik bölgede reseptöre sahip olmalıdır. Ayrıca maddenin salgılandığı nöronda sentezlenmiş olması da gerekir. Her nörotransmitter kendine özgü bir reseptöre sahiptir. Eğer postsinaptik hücre membranında uygun reseptöre sahip değilse nörotransmittere herhangi bir yanıt veremez.

Nörotransmitter Sentezi, Salınımı ve Yıkılımı

Nörotransmitterler genellikle presinaptik nöronun somasında sentezlenir ve veziküller içerisinde akson terminaline taşınarak depolanırlar. Nöronda bir aksiyon potansiyeli meydana geldiğinde akson terminalinden hücreye Cagirişi olur ve nörotransmitterler ekzositoz yoluyla sinaptik boşluğa salgılanır. Salgılanan nörotransmitterler gerekli etkiyi oluşturduktan sonra sinaptik aralıktan temizlenmelidir. Bu temizleme 3 farklı şekilde gerçekleşebilir. Nörotransmitter madde salgılandığı hücreye geri alınabilir, sinaptik boşlukta enzimlerle parçalanabilir veya difüzyonla intersitisyel sıvıya geçebilir.

Bazı Nörotransmitterler

Asetilkolin: Santral ve periferik sinir sisteminin bütün sinapslarının %10 kadarında asetilkolin görev yapar. Presinaptik kolinerjik nöronlarda asetil CoA ve kolin kullanılarak kolin asetil transferaz ile sentezlenir. Muskarinik ve nikotinik olmak üzere iki tip reseptörü vardır. Muskarinik reseptörü beyin, kalp ve pankreasta bulunurken nikotinik reseptörü sinir kas kavşağı, otonom gangliyonlar ve santral sinir sisteminde bulunur. Nikotinik asetilkolin reseptörü kürar ile muskarinik asetilkolin reseptörü atropin ile inhibe olur. Kürarın nikotinik reseptörlerdeki inhibisyonu kaslarda felce neden olmaktadır. Bu özelliği kürarın zehirli ok yapımında kullanılmasına neden olmuştur.

Glutamat: Beyin işlevleri için son derece önemli olan bir nörotransmitterdir. Beyindeki sinapsların yarısına yakınında işlev görür. Uyarıcı (eksitatör) etkilidir. NMDA, kainat ve AMPA adındaki 3 reseptöre sahiptir.

Dopamin: Dopaminerjik nöronlardan salgılanır ve 5-7 adet reseptöre sahiptir. Genel etkisi inhibisyondur. Homovanilik aside metabolize olarak idrarla atılır.

Serotonin: Presinaptik serotonerjik nöronlar tarafından sentezlenir. Ağrı yollarında ve yüksek beyin bölgelerinde inhibitör, kaslarda ise uyarıcı etkilidir. Kişinin ruh halini olumlu yönde etkilediği için mutluluk hormonu olarak da bilinir.

GABA: Beyindeki temel inhibitör nörotransmitterdir. Beyindeki sinapsların %10 – %40 kadarında bulunur. A, B, C sınıfında üç tip reseptörü tanımlanmıştır.

Norepinefrin: Tirozinden sentezlenen norepinefrin bazen uyarıcı bazen inhibitör etkilidir. Sinaptik boşlukta MHPG’ye metabolize olmakta ve idrarla atılmaktadır.

Nitrik oksit (NO): Vazodilatör etkili bir nörotransmitterdir. Kanda 100 milisaniye kadar kalabilir. Nitrite dönüştürülerek idrarla atılır.

Yapılarına göre nörotransmitterler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.