Vücuttaki Maddeler 46 0

Hormonlar Nelerdir? Hormon çeşitleri, Hormonların Görevleri

Hormonlar; vücutta iç salgı bezleri tarafından salgılanan, hedef dokuya kan yoluyla ulaşıp doku hücrelerinde çeşitli uyarılar oluşturan organik moleküllerdir. Hormonların görevleri sahip oldukları kimyasal yapı ve uyardıkları hedef organa göre farklılık gösterir. Ancak her hormonun temel görevi kan yoluyla ulaştığı hedef dokuyu uyarmak ve çeşitli fonksiyon değişimlerini tetiklemektir.

Hormon çeşitleri incelendiğinde hormonların farklı organlardan salgılandığı ve farklı dokuları uyardığı görülür. Hormonlar hipofiz bezi, böbrek üstü bezi gibi iç salgı bezlerinden salgılanır ve belirli bir dokuyu hedefler. Eğer hormon hemen yakınındaki bir hücreyi etkiliyorsa parakrin, salgılandığı hücreyi etkiliyorsa otokrin, kan dolaşımıyla ilerleyerek farklı bir dokuyu etkiliyorsa endokrin işlevlerden söz edilir.

İnsan Vücudundaki Bazı Hormon Çeşitleri

İnsülin

Pankreastaki langerhans adacıklarının beta hücreleri tarafından üretilen peptit yapılı bir hormondur. İlk defa 1921 yılında Dr. Frederick G. Banting tarafından keşfedilmiştir. Vücudun en temel anabolik hormonudur. Salgılanmasının ardından kanda ilerleyerek karaciğer, yağ ve iskelet kası hücrelerini uyarır. En temel görevi hücrelerin glikozu kandan alarak glikojen şeklinde depolamasını sağlamaktır. Bu sayede kan glikoz düzeyini de düşürmüş olur. Ayrıca hücrelerde DNA replikasyonunu ve protein sentezini de arttırır.

İnsülin kan glikoz düzeyine bağımlı olarak salgılanır. Pankreastaki beta hücreleri kan şekeri düzeyine duyarlıdır ve kan şekeri yükseldiğinde insülin salgılarlar. Tersi durumda ise insülin salınımı durur. İnsülinin salınımı 24 saatlik döngüyle her öğünden sonra artar. Öğün araları ve gece saatlerinde ise azalır.

Glukagon

Pankreastaki langerhans adacıklarının alfa hücreleri tarafından üretilen peptit yapılı bir hormondur. Vücudun ana katabolik hormonu olarak kabul edilir. Temel görevi etkilediği dokulardan kana glikoz ve yağ asidi geçişini sağlanmaktır. İnsülin hormonuyla antagonist olarak işlev gösterir. Kan şekeri yükseldiğinde insülin salgılanıp glukagon salınımı azaltılır. Kan şekeri düştüğünde ise glukagon salınımı artarken insülin salınımı azalır. Glukagon kan şekerini yükseltmeyi uyardığı karaciğerden kana glukoz salınmasıyla sağlar.

Gastrin

Duodenumun G hücreleri tarafından ve midenin antrum pyloricum bölgesinden salgılanan peptit yapılı hormondur. Midenin şişkinliği, midede aminoasit varlığı, vagal stimülasyon gibi uyarılara yanıt olarak salgılanır. Temel görevi midenin paryetal hücrelerinden mide asidi salgılanmasını uyarmaktır. Bunun yanında mide motilitesini arttırır, pankreas ve safra kesesi salgılarını uyarır.

Sekretin

Duodenumun S hücrelerinde üretilen peptit yapılı bir hormondur. Temer görevi mide, pankreas ve karaciğerin yaptığı sindirim salgılarını düzenlemektir. Mideden mide asidi üretimini, karaciğerde safra üretimini ve pankreastan bikarbonat iyonu salgılanmasını uyarır. Pankreastan yapılan bikarbonat salınımını düzenlediği için dolaylı olarak duodenal pH’ı nötralize eder.

Adrenalin (Epinefrin)

Böbrek üstü bezinin medulla bölgesinden kana salgılanan bir hormondur. Aynı zamanda nörotransmitter olarak da işlev görür. Temel işlevi sempatik sinir sistemini aktive etmek ve “savaş ya da kaç” yanıtının ortaya çıkmasını sağlamaktır. Nabız artışı, sindirim faaliyetlerinde yavaşlama, göz bebeklerinin büyümesi, kan şekeri ve basıncının yükselmesi vücuttaki etkilerinden bazılarıdır.

Aldosteron

Böbreküstü bezinin kabuk kısmının zona glomerulosa tabakasında üretilen steroid yapılı bir hormondur. Temel görevi böbrek tübüllerinden sodyumun geri emilimini arttırmaktır. Bu sayede dolaylı olarak potasyum atılımını ve suyun geri emilimini de arttırmış olur. Kan basıncı ve kan hacmi üzerinde arttırıcı etkiye sahiptir.

Testosteron – östrojen

Testosteron kadında, östrojen ise erkekte ikincil cinsiyet karakterlerinin gelişmesini sağlayan hormondur. İki hormon da her iki cinsiyette bulunmasına karşın testosteron erkekte, östrojen ise kadında baskındır. Vücutta testis, yumurtalık ve böbrek üstü bezinden salgılanırlar. Kolesterolden köken alan steroid yapılı hormonlardır.  

Kortizol

Böbreküstü bezinin kabuk kısmının zona fasiculata tabakasından salgılanan steroid yapılı bir hormondur. Strese ve düşük kan şekerine tepki olarak salgılanır. Karaciğerden kana glikoz salınmasını sağlar. Yağ ve proteinlerin glikoza dönüşümünü (glikoneogenez) sağlar. Vücutta iltihaplanmaya neden olan maddelerin salınmasını engeller.

FSH

Hipofiz bezinin ön lobundan salgılanan glikoprotein yapılı bir hormondur. İnsan vücudunun gelişiminde, büyümesinde, pubertal olgunlaşmasında ve üreme süreçlerinde rol alır. Erkekte spermatogenez, kadında oogenez sürecinde etkil olur.

Diğer Bazı Hormonlar

Leptin: Yağ dokusundan salgılanır. İştahı baskılayıcı özelliktedir.

Parathormon: Paratiroid bezinden salgılanan ve kan kalsiyum düzeyini azaltan bir hormondur.

Ghrelin: Başlıca midede üretilip iştah arttırıcıdır.

Kalsitonin: Tiroid bezinden salgılanan ve kan kalsiyum düzeyini azaltıcı etki gösteren bir hormondur.

Oksitosin: Hipotalamusta üretilip hipofiz arka lobundan kana salgılanan bir hormondur. Rahim kaslarını kasarak doğuma yardımcı olur.

LH: Hipofiz bezi ön lobundan salgılanır. Erkeklerde leyding hücrelerinde testesteron üretimini, kadında ovulasyonu sağlar.

GH: Büyüme hormonudur. Hipofiz bezinin ön lobundan salgılanır.  Fazla salgılandığı durumlarda gigantizm (devlik), akromegali; az salgılandığı durumlarda ise cüceliğe neden olur.

ACTH: Hipofiz bezinin ön lobundan salgılanır. Böbreküstü bezini hormon salgılaması için uyarır.

TSH: Hipofiz bezinin ön lobundan salgılanır. Tiroid bezini hormon salgılaması için uyarır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.