Organlar ve Sistemler 40 0

Sindirim Sistemi Organları Nelerdir, Sindirim Sisteminin Yapısı Nasıldır?

Sindirim, besinlerin vücuda alınmasından itibaren kana geçinceye kadar her aşamada daha küçük parçalara ayrılmasını ifade eder. Sindirim sistemi organları; ağız, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüstür. Bu sindirim organlarına ek olarak sindirime yardımcı organlar da bulunur. Karaciğer, pankreas, tükürük bezleri sindirime yardımcı organlar olarak kabul edilir. Sindirim sisteminin tam olarak işlev görebilmesi için bu organların uyum içerisinde çalışması gerekir.

Sindirim Organları

Ağız

Ağız sindirim sisteminin ilk bölümüdür. Besinlerin özellikle fiziksel sindiriminde oldukça etkilidir. İç bölümü kornifiye olmamış çok katlı yassı epitel ile örtülüdür. Ağızda bulunan öğütücü dişler besinleri parçalayarak yüzey alanını arttırır ve kimyasal sindirimin hızlanmasını sağlar. Ağız çevresindeki güçlü kaslar besinlerin fiziksel olarak parçalanmasına yardımcı olur.

Ağız ve yemek borusu

Aslında sindirim sistemi henüz besinler ağza alınmadan harekete geçer. Besinin görülmesi, kokusunun alınması gibi uyarılar ağız çevresinde bulunan tükürük bezlerinden tükürük sıvısı salgılanmasına neden olur. Tükürük sıvısında bulunan enzimler bir miktar kimyasal sindirim de yapar. Tükürük sıvısının bir diğer görevi besinin çiğnenmesi ve yutulmasının kolaylaştırılmasıdır. Ayrıca tükürükte bulunan özel bir madde olan lizozim antimikrobiyal özellik gösterir.

Yemek Borusu (Oesophagus)

Dil vasıtasıyla ağızdan yutağa yönlendirilen besinler yutkunma sırasında soluk borusuna kaçmayacak şekilde yemek borusuna iletilir. Yemek borusu görevi besinleri ağızdan mideye iletmek olan 20-25 cm uzunluğunda bir borudur. Göğüs boşluğu boyunca ilerler ve karın boşluğuna girerek mideye bağlanır. Başlangıç ve bitiş noktasında sfinkter adı verilen besinlerin istemsiz geçişini engelleyen 2 kontrol bölgesi bulunur. Besinler yemek borusunda peristaltik hareket ile ilerler.

Mide (Gaster)

Mide sindirim kanalının en geniş bölümüdür. Yemek borusu ile ince bağırsak arasında bulunur. Mide boşluğu anatomik olarak fundus, corpus, cauda ve pylor olmak üzere 3 bölüme ayrılmıştır. Midenin hacmi normal şartlarda 1-1,5 litre olsa da 2-3 litreye kadar genişleyebilir. Mide besinler için geçici bir depo vazifesi de üstlenir.

Mide besinlerin sindiriminde çok önemli bir yere sahiptir. Bizzat midenin kendisi tarafından salgılanan mide öz suyu besinlerin kimyasal sindiriminde ve midenin korunmasında rol alır. Mide öz suyunda bulunan pepsinojen enzimi ve hidroklorik asit proteinlerin sindiriminde görev alır. Ayrıca mide öz suyunda bulunan mukus midenin kendi kendini sindirmesini engeller. Midenin paryetal hücrelerinden salgılanan intensek faktör B12 vitamininin emilimi için gereklidir.

Mide

Mide duvarı boyunca ilerleyen kas kasılmaları besinler ile enzimlerin maksimum düzeyde kasılmasını sağlar. Bu şekilde kimyasal sindirimin hızı ve etkinliği arttırılmış olur. Midenin ince bağırsak ile birleştiği pylor bölgesinde pylor sfinkteri bulunur. Bu sfinkterin gevşemesi ile midede sindirimi tamamlanan besinler mideden ince bağırsağa geçer.

İnce Bağırsak (Intestinum Tenue)

İnce bağırsak bütün besinlerin sindiriminin tamamlandığı yerdir. 5-6 metrelik bir uzunluğa sahiptir. Anatomik olarak duodenum, jejenum ve ileum olmak üzere üç bölüme ayrılır. İç yüzeyinin oldukça girinti ve çıkıntılı yapısı besinlerin emilimini arttırır.

İnce bağırsakta sindirimi sağlayan enzimler pankreas ve ince bağırsağın kendisi tarafında üretilir. Bu iki organın ürettiği enzimler karbonhidrat, protein ve yağların sindirimini tamamlar. Pankreasın ürettiği pankreas öz suyu bir kanal boyunca ilerler ve ince bağırsağın ilk bölümü olan duodenuma boşalır. Ayrıca karaciğer tarafından üretilen ve yağların sindirimini kolaylaştıran safra da benzer şekilde bir kanal vasıtasıyla duodenuma boşalır.

İnce bağırsak besinlerin sindirim ve emiliminin tamamlandığı yerdir. Su, besinler ve iyonların tamamına yakını ince bağırsaktan kana geçer. İnce bağırsak midenin aksine bazik bir yapıya sahiptir ve mideden gelen asitli kimusun bazik hale getirilmesi de pankreas öz suyundaki bikarbonat iyonlarıyla mümkün olur.

Kalın Bağırsak (Intestinum Crassum)

Kalın bağırsak ince bağırsağın devamı olan 1,5 metre uzunluğunda bir kanaldır. Çıkan kolon, yatay kolon, inen kolun ve sigmoid kolun olmak üzere 4 parçaya ayrılabilir. Besinler ve suyun büyük bölümü ince bağırsakta emildiği için kalın bağırsakta bir miktar mineral ve su haricinde kayda değer bir emilim gerçekleşmez. Kalın bağırsağın esas görevi sindirim sonucu oluşan artıkların bir süre depolanmasıdır. Bir süre depolamanın ardından beyinden gelen emirle atık maddeler defekasyonla vücuttan uzaklaştırılır.

kalın bağırsak

Sindirime yardımcı Organlar

Karaciğer, pankreas ve tükürük bezleri sindirime yardımcı organlardır. Ağız çevresindeki tükürük bezleri tarafından üretilen tükürük sıvısı enzimler vasıtasıyla sindirime yardımcı olduğu gibi besinlerin kolay çiğnenmesi ve yutulmasını da sağlar. Ayrıca lizozim ve IgA vasıtasıyla antibakteriyel özellik göstererek diş çürüklerini de engeller.

Sindirim sistemi

Karaciğer ürettiği safra salgısıyla sindirime katkıda bulunan bir sindirime yardımcı organdır. Safra sıvısı yağları emülsiyon haline getirerek sindirimlerini kolaylaştırdığı gibi K vitamininin emilimine de yardımcı olur. Ayrıca gaitaya rengini veren de safranın ta kendisidir.

Pankreas ürettiği pankreas öz suyuyla sindirimin gerçekleşmesinde önemli bir görev alır. Pankreas öz suyunda bulunan pek çok farklı enzim besinlerin sindiriminde rol aldığı gibi bikarbonat iyonları da ince bağırsağın alkali koşullarda kalmasına olanak tanır.

Kaynaklar:

https://www.britannica.com/science/human-digestive-system/Anatomy

https://en.wikipedia.org/wiki/Human_digestive_system

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.