Evrensel Ritim

Larynx (Gırtlak) Nedir, Larynxin Yapısı ve Özellikleri, Ses Telleri

05.12.2020
219
Larynx (Gırtlak) Nedir, Larynxin Yapısı ve Özellikleri, Ses Telleri

Larynx (gırtlak) boynun ön bölümünde bulunan ve temel olarak solunumla ilişkili organdır. Kıkırdak, kemik ve kaslardan meydana gelir. Larynx solunumda, ses oluşmasında, öksürük refleksinin oluşmasında, alt solunum yollarının korunmasında görev alır. Larynx’in yapısındaki ses telleri titreşerek kişinin ses çıkarmasını ve konuşabilmesini sağlar. Sesin özellikleri ses tellerinin yapısında, boyutuna göre değişir. Ayrıca larynx hava yolu ile sindirim kanalının karışmamasını da sağlar. Solunan havanın akciğere gitmesi, yutulan besinlerin yemek borusuna yönlendirilmesi larynx’in görevidir. Larynx tüm bu görevleri ustalıkla yerine getiren oldukça kompleks bir organdır.

Larynx’in Yapısı, Larynx Anatomisi

Larynx Kıkırdakları

  • Cartilago thyroidea
  • Cartilago cricoidea
  • Cartilago arytenoidea (2 tane)
  • Cartilago corniculata (2 tane)
  • Epiglottis

Larynx temel olarak kıkırdaktan ve kaslardan oluşan, bunun yanında bağ dokusu ile desteklenen ve sabitlenen bir yapıdır. Larynx’in yapısında çeşitli boyutlarda 3 tek 2 de çift şekilde bulunan toplam 7 kıkırdak bulunur. En büyük kıkırdak bir tek kıkırdak olan tiroid kıkırdağıdır. Tiroid kıkırdak larynx’in ön bölümünü destekler ve genellikle erkeklerde daha büyük ve çıkıntılıdır. Oluşturduğu çıkıntı halk arasında “adem elması” olarak adlandırılır.

Tiroid kıkırdağının hemen altında yine bir tek kıkırdak olan krikoid kıkırdak (cartilago cricoidea) bulunur.Tam bir çember şeklinde olan krikoid kıkırdağın hemen altında soluk borusu başlar. Tiroid kıkırdağına iç bölgeden ligamentler vasıtaslıyla tutunan epiglottis adında bir tek kıkırdak bulunur. Epiglottis ön arka doğrultuda hareket etme yeteneğine sahiptir ve temel görevi yutkunma esnasında besinlerin soluk borusuna kaçmasını önlemektir.

Larynx’in yapısında tek kıkırdaklar haricinde 2 adet de daha küçük boyutlu çift kıkırdak bulunur. Arytenoid ve kornikulat kıkırdaklar krikoid kıkırdağın üzerinde üst üste bulunur. Sağ sol simetrisini sağlayacak şekilde konumlanan bu kıkırdaklar ses oluşumunda önemlidir. Ses tellerine yapısal destek olarak ses üretimi fonksiyonunun oluşmasında görev alırlar.

Larynx Ligament ve Membran Yapıları

Larynx’in yapısında pek çok ligamnent ve membran bulunur.  Ligamentler ve mebranlar genel olarak oldukça kompleks bir yapı olan larynx’i sabitleme ve stabilize etme görevlerini yerine getirir. Epiglottis ile tiroid kıkırdakları arsında, krikoid ve tiroid kıkırdakları arasında ligamentler bulunur. Ayrıca aritenoid kıkırdaklar ile tiroid kıkırdakları arasında uzanan ligamentler de ses tellerinin yapısını oluşturur. Larynx’in yapısındaki tek kemik olan hyoid kemik ile tiroid kıkırdağı arasında ise tiroid membranı (membrana thyroidea) bulunur.

Laryx’in yapısı.

Larynx Kasları

Larynx solunum, ses çıkarma gibi görevlerini yerine getirmek için yapısındaki pek çok kası kullanır. Larinksin kaslar intrinsik ve ekstrinsik olarak ikiye ayrılır. Larynx’in yapısındaki intrinsik kaslar ses tellerini oluşturan vokal ligamentleri uzatıp kısaltabilir, birbirine yaklaştırıp uzaklaştırabilir. Bu sayede ses üretimi sağlıklı bir şekilde sağlanabilir ve solunum sorunsuz olarak sürdürülebilir. Ses özelliklerinin değişimi de intrensek kaslar sayesinde sağlanır.

Larynx’in ekstrensek kasları ise genel olarak larynx’in konumunun ayarlanmasını ve stabilizasyonunu sağlar. Yutma esnasında solunun yolunun tam kapanması için larynx bir miktar yukarı hareket eder. Yutkunma sonrası ise tekrar eski konumuna iner. Bu refleks larynx’in ekstrensek kasları sayesinde sağlanır.

Larynx Görevleri

  • Sesin özelliği: Larynx yapısında bulunan ses telleri ile kişinin ses çıkarmasını sağlar. Sesin özellikleri ses telinin uzunluğuna, kalınlığına, gerginliğine bağlı olarak değişir. Genel olarak erkekler daha uzun ses tellerine sahiptir ve kadınlara göre daha kalın ses çıkartır.
  • Ses çıkarılması: Kişinin ses çıkarması akciğerlerdeki havanın dışarıya verilirken birbirine yaklaşan iki ses telinin titreşmesiyle mümkün olur. Nefes alma sırasında ses telleri arasındaki mesafe artar ve solunum kolaylaşır. 
  • Yutma Refleksi: Larynx yutkunma sırasında besinlerin yemek borusuna yönlendirilmesinde görev alır. Yutkunma sırasında epiglottis solunum yolunu kapatır. Aynı anda larynx bir miktar yükselir ve bu kapanmaya destek olur. Refleks olarak gerçekleşen bu olay besinlerin solunum yoluna kaçmasına engel olur.
  • Koruma: Larynx’in en temel görevlerinden biri koruma görevidir. Solunum yoluna yabancı bir cisim kaçması veya solunum yolundaki herhangi başka bir irritasyon durumunda öksürme refleksi gelişir.
Glottik bölgede ses telleri (vocal cord) epiglottis görülmekte.

Larynx’in Özellikleri

  • Larynx’in yapısında toplam 7 kıkırdak 1 kemik ve çok sayıda kas bulunur. Membran ve ligamntler sayesinde larynx satabilizasyonu sağlanır.
  • Larynx’in inflamasyonu larenjit olarak adlandırılır. Sesin fazla kullanımı, kirli hava, sigara, çeşitli solunum yolu virüsleri veya bakterileri larenjite neden olabilir. Genellikle ses kısıklığı, yutmada güçlük gibi semptomlarla seyreder.
  • Larynx’te ses tellerinin bulunduğu bölge glottik bölge olarak adlandırılır. Ses tellerinin üzerindeki bölge supraglottik, altındaki bölge ise infraglottik bölge olarak adlandırılır.
  • Kişinin üst solunum yolunda bir tıkanma meydana gelmesi veya uzun süreli entübasyon durumlarında larynx’in tiroid ve krikoid kıkırdakları arasında bir kesi yapılarak kişinin bu bölgeden nefes alması sağlanır. Bu işlem laringotomi veya krikotirotomi olarak adlandırılır.
  • Larynx’in solunum ve ses işlevleri istemli olarak başlatılsa da otonom şekilde düzenlenir. Koruyucu işlev ise tamamen otonom olarak düzenlenir.

Solunum sistemi hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı öneriyoruz.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim