Organlar ve Sistemler 96 0

Kranial Sinirler ve Özellikleri

Kranial sinirler (kafa çiftleri) direkt olarak beyinden çıkan, özellikle baş ve boyun çevresinde sonlanarak işlev gören sinirlerdir. Toplamda 12 çift kranial sinir bulunur. Bu sinirler beyin tabanı ve beyin sapından simetrik şekilde çıkar ve kafatasındaki çeşitli delik ve yarıklardan geçerek hedef bölgelerinde sonlanır. Nervus vagus hariç bütün kranial sinirler baş ve boyun bölgesinde sonlanır. Nervus vagus ise göğüs boşluğu ve karın boşluğunu içine alan geniş bir bölgede işlev görür. Kranial sinirler kasların motor hareketlerinin sağlanması, deriden gelen duyunun algılanması ve pek çok farklı organda sempatik ve parasempatik aktivitenin sağlanmasından sorumludur. Koku alma, işitme ve görme duyuları kranial sinirler vasıtasıyla beyne ulaştırılır. Bu özellikleri ile kranial sinirler insan vücudununda homeostazın sağlanması ve vücudun dış ortamla olan etkileşiminde oldukça önemli bir yer tutar.

 I – Nervus Olfactorius

Burundan gelen koku bilgisini beyne ulaştıran tamamıyla duyusal özelliğe sahip bir kranial sinirdir. Burun boşluğunun üst-arka bölümünde kokunun algılandığı bölge olan olfaktör bölge epitelinden başlayıp beyne doğru seyreder. Olfaktör nöronların ardından görece şişkin bir bölge olan bulbus olfactorius ve onun da ardından tractus olfactorius gelir. Taşıdığı koku duyusu beyindeki primer koku merkezine iletilir.

II – Nervus Opticus

Görme siniridir. Gözün retina tabakasındaki koni ve basil hücrelerinden köken alır. Her gözden bir adet çıkan n. opticus chiasma opticumda bazı liflerinin çapraz yapmasının ardından tractus opticus olarak devam eder ve beyinle bağlantı kurar. İki gözün lateralinden gelen lifler chiasma opticumda çaprazlaşırken medialden gelenler çaprazlaşmaz.

III – Nervus Oculomotorius

Göz çevresindeki kaslara hareket yeteneği kazandıran motor bir sinirdir. Gözü hareket ettiren kaslardan çoğunu (2 tanesi hariç) innerve eder. Bunun yanında m. ciliaris ve m. sphincter pupillae kaslarını innerve eder. Bu kaslarda gösterdiği parasempatik etki ile lens kalınlığı ve pupilla genişliğinin ayarlanmasını sağlar.

IV – Nervus Trochlearis

Göz çevresi kaslardan sadece m. oblicus bulbi superior kasını innerve eden motor bir sinirdir. Göz küresinin aşağı dışa dönmesinde etkilidir.

V – Nervus Trigeminus

Beyin sapından kalın bir sinir olarak ayrılmasının ardından üç dala ayrılır. N. opthalmicus, n. maxillaris, n.mandibularis adındaki üç dal kafanın farklı bölgelerinde motor ve duyusal işlevler yürütür. N. opthalmicus ve n.maxillaris yüzün farklı bölgelerinden duyusal uyaranları alan duyusal özelliğe sahip dallardır. N. mandibularis ise çiğneme kaslarını innerve eden motor lifler taşımasının yanı sıra dil ve yüzün çeşitli bölgelerinden duyu alır.

VI – Nervus Abducens

M. rectus lateralisi innerve eden motor bir sinirdir. Beyin sapında, ponsun alt kısmından çıkan lifleri fissura orbitalis superiordan göz küresine girer. Göze abduksiyon yeteneği kazandırır.

VII – Nervus Facialis

Somatomotor, sensitif ve parasempatik etkileri bulunan bir kranial sinirdir. Motor lifleri mimik kaslarını innerve ederek yüz ifadesinin oluşmasını sağlar. Ayrıca gözyaşı bezi ve tükürük bezine ulaşan parasempatik karakterli motor lifleri bu bezlerden salgı salgılanmasını sağlar. Duyusal lifleri dilin 2/3 ön bölümünden tat duyusunu alır.

VIII – Nervus Vestibulocochlearis (n. statoacusticus)

Kulaktan gelen işitme ve denge duyularını alan sensitif bir sinirdir. Kafatasından dışarıya çıkmayan tek kranial sinirdir. N. cochlearis işitme ile ilgili, n. vestibularis ise denge ile ilgili parçasıdır.

IX – Nervus Glossopharyngeus

Somatomotor, sensitif ve parasempatik özelliğe sahip olup en küçük kranial sinirdir. Duyusal lifleri dilin arka 1/3 bölümünden tat duyusunu alır. Motor lifleri dilin arka bölümünde ve pharynx bölgesinde sonlanır. Parotis bezine parasempatik dallar verir.

X – Nervus Vagus

Duyusal ve somatomotor işlevleri yürüten ve parasempatik etkiler oluşturan bir kranial sinirdir. Kranial sinirler içerisinde en uzun ve en geniş dağılma alanına sahip olandır. Kafatasını foramen jugulae’den terk etmesinin ardından baş, boyun, göğüs ve karındaki pek çok yapıyı innerve eder. Parasempatik lifleri kalp, karaciğer, mide ince bağırsak, özefagus, trachea başta olmak üzere pek çok organa ulaşır. Motor lifleri larinks, farinks, yumuşak damak ve özefagus kaslarını innerve eder.

XI – Nervus Accessorius

Somatomotor karakterli bir kranial sinirdir. Spinal dalları (pars spinales) m. trapezius ve m. sternocleidomastoideus kaslarını innerve eder. Vagal dalları (pars vagalis) n. vagus’un dallarına katılarak larinks, farinks ve yumuşak damak kaslarını innerve eder.

XII – Nervus Hypoglossus

M. palatoglossus hariç dil kaslarını innerve eden, konuşma ve yutma işlevlerinin gerçekleşmesini sağlayan somatomotor karakterli kranial sinirdir. Canalis nervi hypoglossi adındaki bir kanal ile kafatasını terk eder.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.