Evrensel Ritim

Eklem Nedir, Eklem Çeşitleri Nelerdir, Eklemlerin Yapısı ve Özellikleri

08.12.2020
726
Eklem Nedir, Eklem Çeşitleri Nelerdir, Eklemlerin Yapısı ve Özellikleri

Eklem vücuttaki kemiklerin birbirine tutunmasını sağlayan fonksiyonel bağlantıdır. Kemiklerin birbirlerine tutunması eklemler sayesinde mümkün olur. Eklemler farklı seviyelerde harekete izin verecek şekilde farklı tasarımlara sahiptir. Omuz eklemi gibi bazı eklemler farklı eksenlerde geniş açılı hareketlerin yapılmasına izin verir. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler gibi bazı eklemler ise kemiklerin hareketine neredeyse hiç izin vermez. Eklemler bu tip fonksiyonel, anatomik veya sayısal bir takım özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılmıştır.

Eklemler 2 veya daha fazla kemiğin birbirine tutunmasını sağlar. Bu şekilde insan iskelet sistemi birbirine entegre bir şekilde bir bütünü oluşturabilir. Vücudun gerekli bölgelerinde eklemler sayesinde yeterli miktarda hareket eklemler sayesinde sağlanır. Bazı bölgelerde ise eklemler daha kısıtlı harekete izin verir veya hiç izin vermez. Eklemlerin yapısı ve özellikleri tamamen ihtiyaca göre farklılıklar gösterir.

Eklem Çeşitleri

Eklemler farklı şekillerde sınıflandırılabilir. Sayısal sınıflamada eklemleşen kemik sayısına göre monoartiküler, oligoartiküler, poliartiküler eklemler bulunur. Fonksiyonel sınıflamada eklemin hareket potansiyeline göre hareketli, az hareketli ve harekete izin vermeyen eklemler bulunur. En sık kullanılan sınıflandırma yöntemlerinden yapısal sınıflandırmada ise fibröz, kıkırdaksı ve sinoviyal eklemler bulunur.

Yapısına Göre Eklem Çeşitleri

1- Fibröz Eklemler

Fibröz eklemlerde kemikler arasında fibröz yapıda bağ dokusu bulunur. Ligament veya membran şeklindeki bu bağ dokusu kemiklerin hareketlerini oldukça sınırlar. Fibröz eklemlerin hareket kapasitesi kemikleri birbirine bağlayan kollojen liflerin uzunluğuna bağlıdır. Kafatası kemikleri arasındaki sutura olarak adlandırılan eklemeler fibröz ekleme örnektir. Sutura tipindeki eklemler de kendi içinde yapılarına göre sınıflandırılabilir.  Diş kökleri ile çene kemikleri arasındaki eklemler (gomphosis) fibröz ekleme örnektir.

Kafatası kemikleri arasında sutura tipinde fibröz eklemler bulunur.

2- Kıkırdaksı Eklemler

Kemikler arasındaki bağ dokusunun kıkırdak yapıya dönüşmesiyle kıkırdaksı eklemler meydana gelir. Kıkırdak eklemler kıkırdak dokusunun yapısı sebebiyle elastiktir ancak esneme tarzında kısıtlı harekete izin verir. Eklemin yapısındaki kıkırdak ne kadar kalınsa esneme de o kadar fazla olur. Omurlar arasındaki eklemler ve os pubisler arasındaki eklemeler kıkırdaksı ekleme örnektir.

3- Sinoviyal Eklemler

Sinoviyal eklemeler eklemi saran bir kapsül ve kapsül içerisinde kayganlaştırıcı görevi olan sinoviyal sıvı içeren eklemlerdir. Genel olarak diğer eklem türlerine kıyasla hareket kabiliyetleri yüksektir. Sinoviyal sıvı, kıkırdak, eklem kapsülü, ligamentler gibi pek çok yapının bir araya gelmesiyle oluşan eklemlerdir. İnsan vücudundaki eklemlerin çoğu sinoviyal eklemdir. Dirsek eklemleri, diz eklemleri, omuz eklemleri sinoviyal ekleme örnek verilebilir. 

Sinoviyal Eklemlerin Yapısı

Sinoviyal eklemler harekete daha fazla izin vermeleriyle diğer eklem türlerinden ayrılır. Daha fazla hareket daha fazla sorunu beraberinde getireceğinden sinoviyal eklemler görece kompleks bir yapıya sahiptir. Sinovyal eklemler temelde 5 komponente sahiptir. Eklem kıkırdağı, eklem kapsülü, eklem boşluğu, sinoviyal sıvı ve ligamentler sinoviyal eklemin yapısı oluşturur.

  • Eklem Kıkırdağı: Ekleme katılan kemik yüzeyler eklem kıkırdağı ile örtülüdür. Kemik yüzeyleri örten bu kıkırdak hyalin tipte bir kıkırdaktır. Kalınlığı 2-5 mm arasındadır. Kıkırdağın temel görevi sürtünmeyi azaltarak eklem hareketlerinin en iyi ve akıcı şekilde yapılmasını sağlamaktır. Bunun yanında kıkırdak dokusu üzerine uygulanan kuvveti dağıtarak basını ve sürtünmeyi azaltır.
  • Eklem Kapsülü: Bağ dokusundan köken alan ve eklemi çepeçevre saran kılıfa eklem kapsülü adı verilir. Eklem kapsülü eklem boşluğunu ve içerisindeki sinoviyal sıvıyı sınırlar. Eklem içerisinde bir negatif basıncın oluşmasını ve sürekliliğini de temin eder. Eklem kapsülü fibröz ve sinoviyal membran adında 2 bölüme ayrılır. Fibröz membran dışarıda bulunan sağlam tabadır. Sinoviyal membran ise eklem boşluğunun iç bölümüne bakar ve sinoviyal sıvının üretimesi-emiliminden sorumludur.
  • Eklem boşluğu: Eklem kapsülü tarafından sınırlanan boşluğa eklem boşluğu adı verilir. Eklem boşluğunda sinoviyal sıvı, eklemin stabilizasyonundan sorumlu ligamentler ve kas tendonları bulunur.
  • Sinoviyal Sıvı: Sinoviyal membrandaki tip B hücreleri tarafından salgılanan bir sıvıdır. Yapısında hyaluronik asit, glikoproteinler ve lökosit hücreleri bulunur. Kayganlaştırıcı özelliği ile eklemin hareketi sırandı oluşan sürtünmeyi azaltır.
  • Ligamentler: Ligamentler veya diğer adıyla eklem bağları eklemin stabilizasyonunu sağlayan ve dengesini arttıran fibröz yapılardır. Eklem kapsülünün içinde üzerinde veya dışında ligament bulunabilir. Eklem hareketlerini kısıtlamayacak şekilde eklemi oluşturan kemikleri birbirine bağlarlar. Eklemin gereğinden fazla açıyla hareket etmesini engellerler.
Sinoviyal eklemlerin yapısı.

Hareketli Eklemlerin Sınıflandırılması

  • Tek eksenli eklemler (uniaxial): Tek eksende hareket edebilen (fleksiyon-ekstensiyon gibi) eklemlerdir. Dirsek eklemi örnek verilebilir.
  • İki eksenli eklemler (biaxial): İki farkı eksende harekete izin veren eklemlerdir. Elipsoid eklemler örnek verilebilir.
  • İkiden fazla eksenli eklemler (poliaxial): Eklem pek çok farklı eksende harekete izin verir. Omuz eklemi örnek verilebilir.
  • Belirli bir ekseni bulunmayan eklemler (nonaxial): Düz yüzeyli kemikler arasındaki eklemlerdir. Kayma tarzında harekete izin verirler.
Yapılarına göre eklem çeşitleri.

Eklemler hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı tavsiye ediyoruz.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim