Evrensel Ritim

Böbrek Nedir, Böbreğin Yapısı ve Özellikleri

29.11.2020
69
Böbrek Nedir, Böbreğin Yapısı ve Özellikleri

Böbrekler karın boşluğunun arka duvarında bulunan boşaltım sistemi organlarıdır. Karın boşluğunun arka bölümünde omurganın sağ ve soluna yaslanmış şekilde 1 çift böbrek bulunur. Böbrekler fasulye tanesine benzeyen, 10-12 cm boyunda, 80-190 gram ağırlığında organlardır. Böbreklerin temel görevi kanı süzmek ve kandan su ile birlikte atık maddeleri ayırmaktır. Atık maddeleri uzaklaştırmasının yanı sıra vücudun su ve mineral dengesi de böbrekler tarafından sağlanır. Kısaca böbrekler kanı süzerek idrar oluşturan organlardır. Kanı süzmek için kullandıkları temel birimler ise nefron olarak adlandırılır.

Böbreğin Yapısı

Böbreklerin genel formu fasulye tanesine benzetilebilir. Böbreğin içbükey olduğu bölge “hilum renale” olarak adlandırılır. Hilum bölgesi böbereğe damarların giriş çıkış yaptığı ve böbrekten üreterin ayrıldığı bölgedir. Böbrekler direkt olarak aort damarından köken alan renal arterlerle beslenir. Böbrekten ayrılan ven ise direkt olarak inferior vena cavaya drene olur. Böbreği dışarıdan saran bir fibröz kapsül (capsula fibrosa) bulunur.

Böbrek yapısal ve fonksiyonel olarak korteks ve medulla olmak üzere ikiye ayrılır. Böbreğin medulla kısmı böbrek içerisinde korteks içinde gömülü olarak bulunan piramit şeklindeki bölgelerdir. Piramidin tabanı böbreğin dışbükey bölümüne, tepesi ise böbrek hilumuna doğru bakacak şekilde konumlanmıştır. Piramidin tepe kısmı papilla olarak isimlendirilir. Sağlıklı bir böbrekte 8-18 adet medulla bulunabilir. Böbreğin korteks bölümü ise medullanın oluşturduğu renal piramitleri çevreler.

Renal piramitlerin tepesi (papillası) böbrek boşluğuna doğru konumlanmıştır. 8-18 adet papilla böbrek boşluğu içerisinde bulunan kaliks adındaki kanalcıklara açılır. Bu kaliks yapıları böbrek boşluğu içerisinde birleşerek büyük kaliksleri oluşturur. Büyük kaliksler de birleşerek “pelvis renalis” adındaki geniş kanal yapısını oluşturur. Pelvis renalis tüm böbrekten süzülen idrarın toplandığı ve üretere aktarıldığı bölümdür.

Böbreğin yapısı

Kanı Süzen Temel Birim: Nefron

Böbreğin kanı süzen en küçük, temel birimi nefrondur. Nefron; glomerül adındaki kılcal damar yumağı, bowman kapsülü ve tübül adı verilen kanalcık sisteminden oluşur. Glomerül veya glomerulus kılcal damarlardan oluşan bir damar yumağından oluşur. Kanın süzüldüğü ve kandaki yararlı-yararsız pek çok maddenin damar dışına çıktığı bu damarlar vücudun geri kalan kılcallarından 300 kat daha geçirgen özelliğe sahiptir. Glomerül kılcalları iki atardamar arasında bulunması sebebiyle yüksek basınca sahiptir. Bu yüksek basınç kanın glomerül kılcallarından enerji harcanmadan süzülmesini sağlar.

Glomerül kılcallarının etrafını çevreleyen ve süzülen sıvıyı toplayan kapsül, bowman kapsülü olarak adlandırılır. Bowman kapsülünün devamında nefron tübülleri bulunur. Esasen kıvrımlı tek bir tüp olmasına karşın bu tüp özellikleri bakımından 3 bölgeye ayrılır. Bowman kapsülünün devamı olan bölüm proksimal tübül, sonrasındaki kıvrımlı kısım henle kulpu, son bölüm ise distal tübül olarak adlandırılır. Tek bir kanalın bu üç bölümü glomerüllerden süzülüp bowman kapsülü tarfından toplanan sıvıdan vücut için faydalı olan maddeleri kana geri kazandırmakla görevlidir. Ayrıca glomerül kılcallarından süzülemeyen bir takım maddeler de bu tübüllerden aktif transport ile tübül içindeki süzüntüye atılır.

Nefronun yapısı

Böbrekler Günde Ne Kadar Kanı Süzer?

Böbrek atardamarları (renal arterler) direkt olarak abdominal aorttan ayrılan oldukça büyük damarlardır. Böbrekler kalp tarafından pompalanan kanın toplamda %20 kadarını alır. Kan plazması (yaklaşık 3 litre) günde 60 kere böbrekler tarafından filtrelenir. Bu da günde yaklaşık 180 litre kanın böbrekler tarafından filtre edildiği anlamına gelir. 1 Günde oluşan ortalama idrar miktarı ise 1.5 litredir. Bu fark glomerül kılcallarından süzülen sıvının büyük bölümünün nefron tübüllerinde geri emilmesinden kaynaklanır.

Böbreğin Genel Özellikleri ve Görevleri

Böbrekler 10-12 cm boya, 80-190 gram ağırlığa sahip fasülye biçimli organlardır.

Böbrekler karın arka duvarında bulunurlar. Karaciğer sebebiyle sağ böbrek soldakine göre birkaç cm aşağıdadır.

Böbrekler kalp tarafından pompalanan kanın %20 kadarını alır.

Böbrekler tarafından günde 120 litre kan süzülür ve 1.5 litre idrar oluşturulur.

Her bir böbrekte 1-2 milyon kadar nefron bulunur.

Böbrekler kan basıncının düzenlenmesinde, asit baz dengesinin sağlanmasında, vücudun su-tuz dengesinin sağlanmasında görev alır.

Böbrekler salgıladıkları eritropoetin hormonuyla kemik iliğinde eritropoezi arttırır.

Boşaltım sistemi hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı öneriyoruz.

Kaynaklar:

http://mcb.berkeley.edu/courses/mcb135e/kidneyprocess.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Kidney#Microanatomy

https://en.wikipedia.org/wiki/Nephron

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim