Organlar ve Sistemler 268 0

Beyin Zarları ve BOS

Merkezi sinir sistemi organları olan beyin ve omurilik vücudumuzun yönetim merkezleridir. Vücuttaki istemli veya istemsiz her türlü karar alma ve alınan kararları uygulama sürecinde beyin ve omurilik rol alır. Adeta vücudun merkezini oluşturan bu iki organ, çeşitli yöntemlerle korumaya alınmıştır. Beyin; vücudun en üst bölgesinde, kafatasının içinde, kendine özel bir alanda korunur. Omurilik ise omurga içerisinde yine çevresi kemikle sarılı bir alanda muhafaza edilir. Ancak merkezi sinir sistemini koruma işi bunlarla sınırlı değildir. Beyin ve omurilik çevrelerinden olabildiğince yalıtılmak ve her türlü dış etkiden korunmak amacıyla çeşitli zarlarla çevrelenmiştir. Ayrıca bu zarların arasında bulunan özel bir sıvı olan beyin omurilik sıvısı (BOS) da organları mekanik etkilerden korumak için daima hazırdır. Peki merkezi sinir sistemini çepeçevre saran bu zarların özellikleri nelerdir? Beyin omurilik sıvısı nasıl bir yapıya sahiptir?

Merkezi Sinir Sistemi Zarları

Beyin ve omurilik meninges adı verilen üç adet zar tarafından koruma altına alınmıştır. Bu zarlar dıştan içe doğru sırasıyla dura mater, arachnoidea mater ve pia mater adını alır. Kafatası ile beyin dokusu arasında bulunan bu zarlar birbirlerinden farklı bir takım özelliklere sahiptir.

Dura Mater

Dura mater; beyin ve omuriliği en dıştan saran ve esneme yeteneği olmayan, kalın, fibröz yapıya sahip bir zardır. Yapısında tip 1 kollojen ve fibroblast hücreleri yoğun olarak bulunur. Sahip olduğu bu yapıyla sert kemik dokusu ile yumuşak beyin dokusu arasında bir geçiş tabakası olarak düşünülebilir. Dura mater, lamina interna ve lamina externa adında iki tabakaya ayrılabilir. Dıştaki lamina externa beyni hiçbir girinti yapmadan sarar ve omurilikte devamlılık göstermez. İçte bulunan lamina interna ise beyinde temel bazı girintiler yapar ve omuriliği de saracak şekilde devamlılık gösterir.

Arachnoidea Mater

Dura mater ile pia mater arasında arachnoidea mater bulunur. Arachnoidea mater de dura mater gibi beyni girintilerine girmeden çepeçevre sarar. Damarsız ve örümcek ağına benzeyen bir zardır. Yapısında tip 3 kollojen hakimdir. Omuriliği de saracak şekilde yapılanma gösterir.

Pia Mater

Pia mater beyni ve omuriliği bütün girintilerine girerek saran damarsız bir zardır. Leptomeningeal hücrelerden oluşan tek katlı yassı epitelden meydana gelir. Dura mater gibi lamina interna ve lamina externa olarak iki bölümde incelenebilir.

Beyin zarlarının temsili gösterimi.

Beyin Omurilik Sıvısı

BOS beyin içindeki boşluklarda (ventriküller) ve pia mater ile arachnoidea mater arasındaki subarachnoid boşlukta bulunan bir sıvıdır. Büyük oranda beyindeki koroid pleksus yapısından salgılanan BOS toplamda 100-150 ml’lik bir hacme sahiptir. Buna karşın vücutta günde 450-750 ml kadar BOS üretilip salgılanmaktadır. Bu verilerden de anlaşılacağı üzere BOS günde 5-6 kez yenilenir. Fazla sıvı beyin venleri aracılığıyla venöz dolaşıma verilir.  

Beyin omurilik sıvısının beyin ve omurilik çevresinde bulunduğu bölgeler.

BOS beyin ve omuriliği gelebilecek her türlü mekanik etkiden korumakla görevlidir. Beyni etkileyebilecek ani ve şiddetli çarpışmalarda sarsıntıyı sönümler ve beynin zarar görmesini önler. Ayrıca BOS’un kaldırma gücü sayesinde havadaki ağırlığı 1400 g kadar olan beyin kendi ortamında 50 g kadar hissedilir. Ağırlığın büyük bölümü omurga kanalının dış duvarlarına basınç olarak iletilir.

BOS kimyasal olarak incelendiğinde Kan plazmasından yüksek miktarda Cl, plazmayla eşit düzeyde Na+ ve PH, plazmadan düşük düzeyde K+, glukoz ve protein içerdiği görülür. BOS’ta plazma lipitleri bulunmaz ve enzimler kandan bağımsız şekilde lokal olarak sentezlenir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.