Evrensel Ritim

Refleksler ve Özellikleri

10.12.2019
999
Refleksler ve Özellikleri

Sıradan bir gün. Her sabah olduğu gibi bu sabah da işinize veya okulunuza gitmek için her zaman kullandığınız yolda yürümektesiniz. Tam da yol üzerindeki bina inşaatının önünden geçerken bir anda ayağınızda muazzam bir acı duydunuz. Ayağınızı hızla kaldırıp düşmemek için diğer ayağınıza yüklendiniz. Yere baktığınızda küçük bir çivinin ayağınıza battığını fark ettiniz. Ama neyse ki bir şeyiniz yok. Çivi ayağınızı delmeden ayağınızı çekmeyi başarmışsınız. Peki siz ayağınızı geri çekerken vücudunuzda nasıl bir süreç işledi. Aslında ayağınızı geri çekmek pek de sizin fikriniz değildi. Vücudunuzdaki muazzam sistemler bütünü organizmayı korumak için yapılması gerekeni sizin emrinize ihtiyaç duymadan yapmıştı bile. Bu sayede ayağınıza saplanmış bir çiviyle acil servise değil de geç kalmamak için işinize gidebildiniz. Ancak ayağınızı istemsizce geri çekmiş olmanız sizce de çok ilginç değil mi? Nasıl oldu da ayağınıza batan çivi bütün bir bacağı otomatik olarak yukarı kaldırıp diğer bacağı düşmemeniz için otomatik olarak yere indirdi. Bütün bu süreç işlerken vücudunuzda neler oldu?

Refleks Nedir?

Refleks organizmanın bir uyarana karşı oluşturduğu istemsiz motor hareketlerdir. Bu motor hareket uyaranın türüne bağlı olarak ayağınızı istemsizce hareket ettirmeniz, hapşırmanız veya göz bebeğinizin büyüklüğünün değişmesi gibi farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Meydana gelen motor hareketin şiddeti uyaranın şiddetiyle orantılıdır. Refleksler bilinç dışı olarak gerçekleşir. Bunun sebeplerinden biri özellikle koruyucu reflekslerin hızlı olarak gerçekleşmelerinin gerekmesidir. Olabildiğince hızlı olup gerekli motor hareketin ortaya çıkmasını sağlamak için uyarı daha bilince iletilmeden değerlendirilir. Refleks yanıt da bilinçsiz olarak ortaya çıkar.

Refleks Çeşitleri

Refleksler farklı şekillerde sınıflandırılabilir. Refleksin koordine edildiği merkezin konumuna göre spinal veya kranial olmak üzere iki çeşit refleks tanımlanır. Spinal refleksler omurilik düzeyinde değerlendirilirken karanial refleksler beyinde değerlendirilir. Çivi batan ayağı kaldırmak spinal bir refleksken göz bebeğinin ışığa bağlı olarak büyüyüp küçülmesi kranial bir reflekstir. Gelişimsel özelliklerine göre içgüdüsel ve öğrenilmiş refleksler vardır. İçgüdüsel refleksler doğuştan, öğrenilmiş refleksler ise sonradan kazanılır. Yeni doğmuş bir bebeğin sahip olduğu emme refleksi içgüdüsel bir reflekstir. Sonradan kazanılan bisiklete binme yeteneği ise öğrenilmiş refleks özelliği gösterir. Refleksler sinaps sayısına göre monosinaptik ve polisinaptik olmak üzere ikiye ayrılabilir. Refleks devresinin sinaps sayısı refleksin karmaşıklığıyla doğru orantılıdır. Cevabı oluşturan motor yolağa göre refleksler somatik veya otonom olmak üzere ikiye ayrılabilir. Somatik refleksler basitçe çizgili kas kasılmasına neden olan refleksler olarak tanımlanabilir. Çivi batan ayağın geri çekilmesi somatik bir refleks örneğidir. Otonom refleksler ise istem dışı çalışan organların faaliyetlerini yürütmesini sağlayan reflekslerdir. Örneğin istemsizce nefes alıp vermek otonom refleks özelliği gösterir.

Refleks Devresi

Bir refleksin meydana gelmesi için çeşitli aşamaların belirli sırayla gerçekleşmesi gerekir. Bunlardan ilki uyarının algılanmasıdır. Vücudumuz dış dünyadan gelen uyarıları çeşitli reseptörlerle algılar. Reseptörler gelen uyarının türüne göre özelleşmiştir. Örneğin gözde bulunan fotoreseptörler ışığa duyarlıyken derideki mekanoreseptörler mekanik etkiye duyarlıdır. Reseptör hücreler uyarıyı algılayıp bu uyarıyı bir reseptör potansiyeli oluşturarak duyusal sinire bildirir. Sonraki aşama bu uyarının duyusal sinir tarafından uygun entegrasyon merkezine iletilmesidir. Entegrasyon merkezi gelen uyarının değerlendirilip gerekli yanıtın oluşturulduğu yerdir ve her zaman merkezi sinir sistemi içerisindedir. Yani gelen uyarının değerlendirilmesi beyin veya omurilik içerisinde gerçekleşir. Eğer değerlendirme omurilikte yapılacaksa kural olarak duyusal nöronlar omuriliğe arka kökten girer motor nöronlar ise ön kökten çıkar (bell-magendie yasası). Uygun yanıtın oluşmasının ardından motor sinir yanıtı efektör organa taşır. Efektör organ refleks yanıtı ortaya çıkaracak olan kas veya salgı bezi olabilir. Sonuç olarak efektör organ görevini yerine getirir ve refleks yanıtı ortaya çıkmış olur.

Refleks devresi.

Refleks devresindeki duyusal (afferent) sinir entegrasyon merkezi içerisinde birden fazla motor (efferent) nöronla sinaps yapabilir. Bu polisinaptik yapılanma daha karmaşık refleks yanıtların ortaya çıkmasını sağlar. Ayağa batan çivi örneğinde kişi çivinin battığı ayağını kaldırırken düşmemek için diğer ayağını da yere koyar. Bu durum iki bacakta farklı yanıtların oluştuğu anlamına gelir ve refleksin polisinaptik olduğunu gösterir.

Refleks Örnekleri

Patellar refleks: Dizde bulunan patellar tendona uygun şekilde vurulduğunda bacakta ekstensiyon gelişir. Kas tendonunun gerilmesiyle meydana gelen bu tür refleksler germe refleksi olarak adlandırılır. Omurilikte değerlendirilen spinal reflekslerdir. Monosinaptik özelliktedirler.

Işık refleksi: Retinaya ışık düştüğünde göz bebeği gelen ışığa uyum sağlamak için büyür veya küçülür. Beyin sapında değerlendirilen polisinaptik bir reflekstir.

Hapşırma reflesi: Burun mukozasında irritasyon varlığında hapşırma meydana gelir. Koruyucu bir reflekstir.

Plantar refleks: Ayak tabanı topuktan parmaklara doğru çizildiğinde parmaklar ayak tabanına doğru bükülür.

Karotis sinüs refleksi: Boyunda bulunan karotis sinusuna baskı uygulandığında kalp ritmi yavaşlar.

Okülokardiyak refleks: Göz küresine baskı uygulandığında kalp ritmi yavaşlar.

Korneal refleks: Göze küçük bir pamukla dokunulduğunda göz kırpma gerçekleşir. Koruyucu bir reflekstir.

Descartes’in göz kırpma refleksi: Göze ani ve beklenmedik şekilde bir cisim yaklaştırılırsa göz kapakları hızla kapanır.

Golgi tendon refleksi: Kas aşırı gerildiğinde kasta bulunan bir reseptör olan golgi tendon organı bunu algılar ve kasın zarar görmesinin engellenmesi için kasılma sonlandırılır.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim