Evrensel Ritim

Parazit Çeşitleri ve Özellikleri

26.04.2020
462
Parazit Çeşitleri ve Özellikleri

Küçük bir canlının kendinden daha büyük bir canlının üzerinde veya içinde canlıya zarar vererek yaşamasına parazitlik denir. Parazitler hayatlarının bir bölümünde veya tamamında kendilerinden büyük bir canlının üzerinde yaşar, beslenir ve ürerler. Bunları yaparken üzerinde yaşadıkları canlıya daima zarar verirler. Eğer bir canlı üzerinde yaşadığı canlıya zarar vermiyor veya ona yarar sağlamıyorsa bu iki canlı arasındaki ilişki kommensalizm olarak adlandırılır. Eğer her iki canlı da birbirlerine karşılıklı fayda sağlıyorsa canlılar arasındaki ilişki mutualizm olarak adlandırılır. Parazitleri ve parazit ile konak arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalı parazitoloji adı verilir.

Parazitliğin hiper, süper ve multi parazitizm olmak üzere üç çeşidi bulunur. Hiperparzitizm birparazitin üzerinde başka bir parazitin yaşaması durumudur. Süperparazitizm bir konağın taşıdığı bir parazit türüyle yeniden enfekte olmasıyla ortaya çıkar. Multiparazitizm ise bir konağın değişik türdeki parazitlerle enfekte olmasıyla ortaya çıkan durumdur. Parazitin üzerinde yaşadığı canlıya konak adı verilir. Farklı parazit türleri farklı konaklarda yaşar ve ürerler. Bir konak parazitin erişkin olmayan ve eşeyli üreyemeyen şeklini taşıyorsa ara konak, erişkin ve eşeyli üreyebilen şeklini taşıyorsa kesin konak olarak adlandırılır. Parazitler bir konaktan diğerine ulaşmak için mekanik veya biyolojik bir vektöre ihtiyaç duyar. Mekanik vektörler paraziti sadece taşırken biyolojik vektörler paraziti taşımanın yanı sıra ona konaklık da yapar.

Parazit Konağa Nasıl Girer, Nasıl zarar verir?

Parazitler konağa farklı yolları kullanarak girebilirler. İnsanda bilhassa ağız, deri, solunum yolları ve ürogenital sistem parazitlerin vücuda giriş yaptığı bölgelerdir. Parazitin insana bulaşmasında parazitin türü, kişinin yaşı, iklim, enfeksiyona direnç gibi etkenler rol alır. Vücuda giren parazit dışkı, idrar, deride açılan yaralar veya çeşitli vücut salgılarıyla tekrar vücut dışına çıkabilir. Parazitler konak üzerinde pek çok farklı etkiler oluşturarak zarar verirler. Bunların başında sömürücü etki gelir. Parazit sayısı ne kadar fazlaysa konak o derece fazla sömürülür. Parazitler bulundukları organ veya dokuları zedeleyerek travmatik etki oluşturabilirler. Salgıladıkları enzimlerle bulundukları dokuları eritebilir ve bu şekilde litik etki oluşturabilirler. Toksik etki oluşturarak organlarda deformasyona neden olabilirler. Bu etkilerin yanı sıra oluşturdukları irritatif, alerjik, mekanik etkilerle konağa zarar verebilirler.

Parazitliğin Çeşitleri ve Parazitlerin Sınıflandırılması

Parazitler ve parazitlik pek çok farklı etken baz alınarak sınıflandırılabilir. Temel olarak parazitler endoparazit ve ektoparazit olarak ikiye ayrılır. Bit, pire gibi ektoparazitler konağın üzerinde yaşarken pağırsak parzitleri gibi bazı endoparzitler konağın içinde yaşar. Monoksen parazitler yaşamlarını tek bir konakta tamamlarken heteroksen parzitler yaşam döngüleri içerisinde birden çok konakta bulunan parazitlerdir. Yaşamlarının tamamını parazit olarak geçirenler sürekli parazit, yaşamlarının belirli bir bölümünde parazit olarak yaşayanlar dönemli parazit olarak adlandırılır. Spesifik parazitler belirli konakların belirli organlarında yaşarken rastlantısal parazitler serbest yaşadıkları halde tesadüfen parazit olarak bulunan parazitlerdir. Bunlar haricinde parazitler yaşadıkları konağa göre (hayvan, bitki, insan), kökenlerine göre (bitki, hayvan) veya büyüklüklerine (mikro, makro) göre sınıflandırılabilirler. 

İnsan Parazitlerinde Sınıflandırma

İnsanı konak olarak kullanan parazitler çok hücreliler (metazoonlar) ve tek hücreliler (protozoonlar) olarak ikiye ayrılır. Vücutları tek hücreden oluşan protozoonlar ciliophora, apicomplexa ve sarcomasticophora olmak üzere 3 farklı sınıfa ayrılır. Apicompleksa alt sınıfındaki parazitler hücre içi parzittir ve apikal kompleks adındaki yapılarıyla hücre içine girerler. Ciliophoraların yüzeyi kirpiklerle örtülüdür ve hareket organeli bu kirpiklerdir. Sarcomasticophora sınıfındaki parazitler ise sarcoidina (kökbacaklılar) ve mastigophora (kamçılılar) olarak ikiye ayrılabilir.

Metazoonlar çok hücreli, gelişmiş organlara sahip parazitlerdir. Solucanlar (helmitler) ve eklembacaklılar (artropodlar) olarak ikiye ayrılırlar. Birer helmit olan trematod ve sestodlar yassı solucan, nematodlar ise yuvarlak solucan olarak adlandırılırlar ve insanda sindirim sistemi başta olmak üzere pek farklı organlarda yaşayabilirler. Eklembacaklılar kitinden dış iskelete çizgili kaslara ve tam bir sindirim sistemine sahiptir. Akaralar ve insektalar olarak ikiye ayrılırlar. Akarlar çoğunlukla evde, toprakta yaşayan ve kanla beslenmek için insanı seçen parazitlerdir. Uyuz böceği akarlar sınıfına ait bir endoparazitken kene ise bu sınıfa ait bir ektoparazittir. İnsektalar (böcekler) ise bir çift antene ve baş, göğüs, karından oluşan bir vücuda sahiptirler. Üç çift bacak ve bazılarında bir çift kanat bulunur. Anofel cinsi sivrisinekler insekta sınıfına dahil olan ektoparazit canlılardır.

İnsan Parazitleri

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim