Evrensel Ritim

Hücre Zarı Nedir, Hücre Zarının Yapısı ve Özellikleri

28.11.2020
71
Hücre Zarı Nedir, Hücre Zarının Yapısı ve Özellikleri

Hücre zarı bir hücreyi çevreleyen ve onu etrafındaki çevreden ayıran yarı geçirgen bir zardır. Temel görevi hücre içinde bulunan sitoplazma ile hücre dışındaki bölgeyi ayırmak ve hücreyi korumaktır. Yapısında lipid, protein ve karbonhidrat bulunur. Zarın ana yapısını lipidler oluştursa da protein ve karbonhidratlar da zar üzerinde önemli görevler üstlenir.

Hücre zarı oldukça dinamik ve akışkan bir yapıdır. En önemli özelliği seçici geçirgen yapıda olmasıdır. Yani hücrenin işine yarayacak maddeleri hücre içine alırken diğer maddeleri dışarıda tutar. Ayrıca hücrenin çevresi ile olan iletişimi de hücre zarı sağlar. Hücre zarının üzerindeki reseptörler hücrenin çevresinde olup bitenden haberdar olmasını ve çevresiyle etkileşimini sağlar.

Hücre Zarının Görevleri ve Özellikleri

● Hücre zarı seçici geçirgen bir zardır. Yalnızca gerekli olan maddelerin hücre içerisine gerektiği kadar girişine izin verir.

● Hücre zarı fizyolojik sıcaklıklarda akışkan yapıdadır. Düşük sıcaklıklarda akışkanlığı azalır ve jel kıvamına gelir.

● Hücre zarı dinamik yapılıdır. Sürekli yıkılım, oluşum ve tamir süreci içerisindedir.

● Hücre zarı asimetrik yapıdadır. Üzerindeki resptör, protein vb. yapıların yoğunluğu zarın bölgesine göre değişiklik gösterebilir.

● Hücre ile hücrenin dışındaki yapılar (antijen, enzim, hormon…) arasındak, iletişim hücre zarı sayesinde sağlanır.

● Hücre zarının kalınlığı 75 – 100 Ångstöm arsında değişir.

● Hücre zarı üzerindeki iyon kanalları sayesinde hücre içerisindeki iyon dengesinin sağlanmasında görev alır.

● Hücre zarı, hücrenin etrafını sarar ve hücreye şekil verir.

Endositoz ve ekzositoz ile hücrenin dışarıyla olan madde alışverişini hücre zarı sağlar.

● Hücre zarı hücrenin dış ortamla olan iletişim ve etkileşimini sağlar. Dış ortamdan gelen uyarıların (hormonlar gibi) algılanması hücre zarı sayesinde mümkün olur.

Hücre Zarının Yapısı

Hücre Zarının Yapısındaki Lipidler

Hücre zarı temel olarak çift katlı fosfolipid tabakasından meydana gelir. Fosfolipidler apolar karakterli yağ asitleri ve polar karakterli fosfat, gliserol ve kolin’in bir araya gelmesiyle oluşur. Fosfolipid yapısında bulunan 2 adet yağ asidi apolar kuyruk kısmını oluşturur. Fosfat, gliserol ve kolin içeren bölüm ise polar baş kısmı olarak adlandırılır. Fosfolipid moleküllerinin polar ve hidrofilik baş kısmı hücre zarının dış ve iç yüzeyini örter. Polar olmayan hidrofobik kuyruk kısmı ise zarın iç bölgesine uzanmaktadır. Fosfolipidlerin bu şekilde yapılanması hücre zarının etrafındaki aköz ortamlarla etkileşime geçmesini sağlar. Ökaryotik hücrelerin membranında fosfolipid haricinde kolesterol de bulunmaktadır.

Hücre Zarının Yapısındaki Proteinler

Hücre zarında, zarı oluşturan çift katlı fosfolipid tabakaya gömülü olarak çeşitli protein yapıları bulunur. Bu proteinler zar hacminin yaklaşık %50’sini oluşturur. Proteinler zar üzerindeki çeşitli biyolojik aktivitelerden sorumludur. Hücre zarı proteinleri işlevlerine ve yapılarına göre periferal ve integral proteinler olarak ikiye ayrılabilir. İntegral proteinler hücre zarı içerisine gömülü olarak bulunurlar ve hücre zarını boydan boya geçerler. İyon kanalları, proton pompaları ve çeşitli reseptörler integral protein yapısındadır. Periferal proteinler ise zar üzerine gevşek şekilde tutunan proteinlerdir. Zar üzerindeki bazı enzimler ve hormonlar periferal protein yapısındadır.

Membran proteinleri hücre zarı üzerinde önemli görevler üstlenir. Proteinler membran üzerinde reseptör ve adezyon molekülü olarak görev yapabilir. Ayrıca hücre zarı üzerindeki pek çok transport kanalı da protein yapısındadır. Hücrenin çevresindeki hücreler ve ortam ile iletişiminin sağlanmasında da yine proteinler görev alır. Hücre iskeletinin hücre zarı üzerindeki tutunma bölgelerini de zar üzerindeki proteinler oluşturur.

Hücre zarının yapısı (Akıcı mozaik zar modeli).

Hücre Zarının Yapısındaki Karbonhidratlar

Hücre zarının yapısındaki karbonhidratlar genellikle zarın dış yüzeyinde, protein ve lipitlere tutunmuş şekilde bulunurlar. Proteine tutunanlar glikoprotein, lipid tabakasına tutunanlar glikolipid olarak adlandırılır. Hücre yüzeyinden dışarıya doğru uzanan karbonhidratların oluşturduğu tabaka ise glikokaliks olarak adlandırılır. Hücre zarının yapısındaki karbonhidratlar zarın bütünlüğünün korunmasında önemlidir. Ayrıca hücre dışındaki enzimlerin, antijenlerin ve diğer hücrelerin tanınmasında karbonhidratlar görev alır. Ayrıca glikokaliks tabakası hücre yüzeyinin negatif yüklenmesinde ve immunoljik olaylarda görevlidir. 

Hücre yapısı hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı öneriyoruz.

https://en.wikipedia.org/wiki/Cell_membrane#Function

https://www.nature.com/scitable/topicpage/cell-membranes-14052567/

https://www.britannica.com/science/cell-membrane

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim