Evrensel Ritim

Bakteriler ve Bakterilerin Özellikleri

02.04.2020
572
Bakteriler ve Bakterilerin Özellikleri

Bakteriler organelleri ve gerçek anlamda çekirdekleri bulunmayan tek hücreli prokaryotik canlılardır. Nükleus ve çeşitli organellere sahip ökaryotik hücrelere kıyasla daha az gelişmiş ve daha az karmaşıktırlar. Ökaryotik hücrelerin sahip olduğu mitokondri, kloroplast, golgi gibi organellerden yoksundurlar. Temelde hücre zarı, hücre duvarı, sitoplazma, ribozom ve kalıtsal materyalden oluşurlar. Ancak bunların dışında hayatta kalıp üreyebilmek için pek çok farklı yeteneğe de sahiptirler. DNA’ları çift katlı, çemberseldir ve sitoplazmada dağınık olarak bir yumak halinde bulunur. İnsan DNA’sına göre oldukça kısa bir DNA’ya sahiptirler. Bakterilerin 4 milyar yıl kadar önce ortaya çıktıkları ve 3 milyar yıl boyunca dünyadaki en yaygın organizma olarak kaldıkları tahmin edilmekte. Bakteriler bilimsel olarak isimlendirilirken bakterinin cinsi ve türü tanımlayan isimler artarda yazılır ve bu şekilde her bakteri türü için (diğer canlı türlerinde olduğu gibi) bir özel isim elde edilmiş olur.

Bakterilerin Şekilleri

Bakteriler görünümlerine göre üç farklı gruba ayrılır: yuvarlak şekilli bakteriler, çomak şeklindeki bakteriler ve sarmal şekilli bakteriler. Yuvarlak şekilli bakteriler koklar olarak da adlandırılır. İkili şekilde bulunanlar diplokok, zincir şeklinde olanlar streptokok, üzüm salkımı şeklinde olanlar stafilokok olarak adlandırılır. Çomak şeklindeki bakterilerin diğer adı basillerdir. Koklarda olduğu gibi basillerde tek, ikili (diplobasil) veya zincir şeklinde (streptobasil) bulunabilirler. Sarmal şekilli bakteriler adından da anlaşılacağı üzere çeşitli kıvrıntılar göstererek (1-15 kıvrım) sarmal-spiral şeklini alan bakterilerdir. Ayıca bu üç sınıflandırmanın dışında yıldız şekilli, lifli, kare gibi pek çok farklı görünümdeki bakteriden de söz edilebilir.

Görünümlerine göre bakteriler

Bakterilerin Yapısı

Sitoplazma

Bakteriler prokaryotik canlılar olduklarından sitoplazmalarında ökaryotik canlılarda bulunan mitokondri, endoplazmik retikulum, golgi cisimciği, lizozom gibi zarlı organeller bulumaz. Sahip oldukları tek organel tüm canlı hücrelerde bulunan ribozomdur. Sitoplazmalarında 50S ve 30S’lik alt birimlerden oluşan 70S’lik ribozomalara sahiptirler. Ribozomların dışında polisakkarit ve lipit yapısındaki çeşitli granüller de sitoplazmalarında bulunur. Bu granüller hücredeki anabolik reaksiyonlara kaynak sağlamada veya enerji elde etmede kullanılabilirler. Bunların dışında kalıtsal materyal, plazmidler ve pek çok enzim de bakteri sitoplazmasında yer alır.

Sitoplazmik Membran (Hücre Zarı)

Bakteriler, diğer hücrelerle benzer şekilde çift katlı fosfolipit tabakadan temel alan bir hücre zarına sahiptir. Hücre zarları %20-30 fosfolipit ve %50-70 proteinden meydana gelir. Hücre zarının hücre içine doğru katlantılar oluşturmasıyal mezozom yapısı meydana gelir. Mezozomun üzerinde solunum enzimleri bulunur ve bu enzimler mitokondriden yoksun bakterinin oksijenli solunum yapmasına olanak tanır. Saptal ve lateral mezozom olmak üzere iki mezozom tipi tanımlanmıştır. Septal mezozom hücre zarı üzerinde DNA’nın tutunma yeri olarak işlev görür ve bakterinin bölünmesinde görev alır. Lateral mezozom ise plazmidlerin tutunabildiği bir yapı olup spor oluşumunda rol oynar. Hücre zarı bakterilerde çeşitli reseptörlere ve replikasyon için gereken enzimlere de ev sahipliği yapar. Bunun yanında hücre duvarı öncüllerinin sentezi de hücre zarında yapılır.

Hücre Duvarı

Hücre duvarı bütün bakterilerde bulunan (mikroplazmalar hariç) bir hücresel elmandır. Hücreye dayanıklılık ve fiziksel direnç sağlar. Ayrıca bazı kimyasal ve toksik etkilerden hücreyi korur. Bakteriler hücre duvarlarının farklı yapısı nedeniyle gram boya ile gram pozitif veya gram negatif olarak boyanırlar. Gram pozitif bakteriler hücre zarının üzerinde kalın proteoglikan tabakasında oluşan bir hücre duvarına sahiptirler. Proteoglikan tabakasının üzerinde teikoik asit, yüzey proteinleri ve lipoteikoik asit bulunur. Gram negatif bakteriler ise hücre zarlarının üzerinde ince ve teikoik asit bulundurmayan proteoglikan yapıdaki bir hücre duvarına sahiptirler. Proteoglikan tabakanın üzerinde çift katlı fosfolipit bir zar daha bulunur. Bu dış membran üzerinde lipoprotein ve lipopolisakkarit yapıları bulundurur ve hücreye seçicilik kazandırır. Dış membran ile iç membran (sitoplazmik membran) arasında periplazmik aralık bulunur ve bu aralıkta bulunan proteinler, bakterilere antibiyotiklere karşı direnç kazandırır. Bunun yanında hidrolitik işlemleri olan bazı enzimler de bu aralıkta bulunur.

Gram pozitif ve gram negatif bakterilerin hücre duvarı

Kapsül

Bakterileri çevreleyen çoğunlukla polisakkaritlerden meydana gelen visköz tabakaya glikokaliks adı verilir. Eğer glikokaliks tabakası gevşek ve belirli bir şekilden yoksunsa slaym tabaka, organize ve yapışık durumdaysa kapsül adını alır. Kapsül her bakteride bulunmaz ve bol su bulundurur. Bakteriye adhezyon (yapışma) özelliği kazandırır. Ayrıca bariyer oluşturması sayesinde bakteriyi fagositozdan ve kuruluktan korur. Ayrıca antijenik özelliğe sahip olup yaşamsal değildir.

Pilus

Pilus çoğunlukla gram negatif bakterilerde bulunan, protein yapılı ve bakteriyi çevreleyen bir yapıdır. Konjugasyon sırasında genetik materyal aktarımı ve kolonizasyon sırasında yapışmaya katkı sağlar. Antijenik özelliği vardır.

Flajella

Basillerde ve spiralli bakterilerde bulunan hareket elemanıdır. Protein yapılı ve antijenik özelliktedir.

Nükleoid ve Plazmid

Bakteriler genetik materyallerini çevreleyecek bir nükleustan yoksun olduklarından DNA’ları sitoplazmada dağınık ve yumak halinde bulunur. Çift katlı ve çembersel yapıda bir DNA’ya sahiptirler. DNA hücre zarına bir noktada tutunur ve hüre bölünmesi esnasında DNA bu noktadan ikiye ayrılır. Plazmidler ise bakteri sitoplazmasında dağınık halde bulunan ekstra genetik materyallerdir. Küçük DNA halkaları şeklinde bulunurlar ve bakteri kromozomlarında bağımsız olarak replike olabilirler.

Bakterilerin yapısı

Bakterilerin Metabolizması

Bakterilerin enerji kaynakları sahip oldukları enzim çeşitlerine göre farklılık gösterir. Birçok bakteri sadece bir monosakkarit olan glikozu kullanabilecek enzimlere sahiptir. Bazı bakteriler ise disakkarit veya polisakkaritler sindirimini sağlayan enzimlere de sahiptir. Bakteriler besinlerden ATP elde etmek için oksijenli veya oksijensiz solunum yapabilirler. Bakterilerin oksijensiz solunumu fermantasyon olarak da bilinir. Fermantasyon sonucu oluşan alkol ve asit ürünleri sebebiyle bu bakteriler endüstride yoğun olarak kullanılır. Örneğin fermantasyon sonucu laktik asit oluşturan lactobacillus ve streptococcus bakterileri yoğurt ve peynir üretiminde kullanılırlar. Bakteriler beslenme şekillerine göre heterotrof veya ototrof olabilirler. Ototrof bakterilerden enerjilerini ışıktan sağlayanlar fotoototrof, enerjilerini inorganik maddelerin oksidasyonundan sağlayanlar kemoheterotrof olarak adlandırılır. Patojen bakterilerin çoğu kemoheterotroftur.

Bakterilerin Üreme Koşulları

Bakteriler yaşamak ve üremek için uygun çevre koşullarına ihtiyaç duyarlar. Her bakteri türü kendisine özgü optimum çevre koşullarına sahiptir. Farklı bakteriler farklı ısı, nem, pH, oksijen gereksinimlerine sahiptir. Bakteriler üremek için oksijene duydukları gereksinimlere göre 5’e ayrılır. Zorunlu aeroplar üremek için oksijene ihtiyaç duyarken zorunlu anaeroplar oksijensiz ortamda üreyebilir. Fakültatif bakteriler hem oksijenli hem oksijensiz ortamda üreme yeteneğine sahiptir. Mikroaerofiller düşük oksijenin bulunduğu ortamlarda, aerotolerant anaeroplar ise atmosfer koşullarında veya -daha yüksek oranda- oksijensiz ortamlarda üreyebilen bakterilerdir.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim