Hücreler 113 0

Apoptoz ve Nekroz

Yetişkin bir insanın vücudunda 1013-1014 hücre olduğu tahmin edilmekte. Vücuttaki bu hücreler organizmayı hayatta tutmak için daima birbirleri ile iş bölümü içerisinde, en yüksek verimlilikte çalışır. Ancak organizmanın yaşamı süresince bazı hücrelere duyulan ihtiyaç ortadan kalkabilir. Bu durumda bu hücrelerin yaşamlarını sürdürmesi organizmaya faydadan çok zarar getirecektir. Buna benzer bir durum hücrelerin fonksiyonlarını yerine getirememesiyle de görülür. Görevini yerine getiremeyen hücreler canlı için en kısa zamanda yok edilmesi gereken hücrelerdir. Bu gibi durumlarda vücuttaki hücre veya hücreler organizmanın yararına olacak şekilde ortadan kaldırılır. Apoptoz adı verilen bu hücre ölümleri vücudumuzda her an planlı olarak gerçekleşmekte. Hatta siz bu yazıyı okurken dahi vücudunuzdaki hücrelerin milyonlarcası hayatına son vermiş olacak. Ancak endişelenmeyin. Bu hücre ölümlerinin tek amacı canlının yani sizin hayatınızın devamını sağlamaktır.

Apoptozun İşlevleri

► Metamorfoz ve embriyonal gelişimde apoptoz önemli bir yer tutar. Örneğin fetüste başlangıçta birleşik olan parmakların ayrılması parmak aralarındaki hücrelerin apoptozuyla mümkün olur. Benzer şekilde metamorfoz sırasında kurbağanın kuyruğunun ortadan kalkmasında da apoptozdan faydalanılır.

► Kanser hücreleri, virüs ile enfekte olmuş hücreler, ve DNA hasrı olan hücrelerin ortandan kaldırılmasında apoptozdan faydalanılır.

► Mensturasyonda endometrial hücrelerin yıkımı sırasında apoptoz kullanılır.

► Sürekli çoğalan hücre gruplarında (bağırsak hücreleri gibi) hücre azaltılması sırasında apoptozdan faydalanılır.

► İmmün savunma hücreleri görevini yerine getirdikten sonra otoimmüniteye neden olmamak için apoptoza uğrar.

Apoptoz Nasıl Gerçekleşir?

Bir hücre çeşitli dış ve iç uyaranların etkisiyle apoptoza uğrayabilir. Radyasyon, hormonlar, çeşitli kimyasal maddeler DNA’yı hasara uğratıp apoptotik yolağı aktif hale getirebilir. Mitoz bölünme sırasında DNA’sı hasar alan bir hücre de apoptoza uğrayabilir. Hücrelerin apoptoza uğramasında sahip oldukları intihar eşiği önemlidir. Yerine konulamayan veya ölümleri çeşitli hasarlara yol açabilecek hücrelerin apoptoza uğraması, intihar eşiği düşük olan hücrelere kıyasla daha az olasıdır.

Apoptozuna karar verilen bir hücrede pek çok farklı hücre içi yolak aktif hale gelir. Bu yolakların aktivasyonu neticesinde hücre DNA’sı endonükleazlarla parçalanır. Hücre küçülür ve tomurcuklanmaya başlar. Ardından hücre tamamen parçalanır ve apoptotik cisimler ortaya çıkar. Apoptotik cisimler komşu hücreler ve makrofajlarca fagosite edilerek ortadan kaldırılır. Sonuçta organizmanın faydası gereği apoptoza uğrayan hücre olabildiğince az hasarla ortadan kaldırılmış olur.

Kanser Hücreleri Neden Apoptoza Uğramaz?

Hücrelerimizde bulunan ve TP53 geni tarafından kodlanan p53 proteini tümör baskılayıcı özelliğe sahiptir. Normal şartlarda P53 proteini hücredeki DNA hasrını algılayarak apoptozu başlatabilir. Ancak insan tümörlerinin yarıdan fazlasında p53 proteini bulunmaz ya da işlevsizdir. Bu sebeple bazı kanser hücreleri apoptoza uğramadan çoğalabilmekte ve tümör oluşumuna neden olabilmektedir.

Nekoz Nedir?

Nekroz apoptozun aksine bir hücre veya hücre grubunun programsız şekilde ölümüdür. Genler tarafından kontrol edilmediği için apoptoz gibi fizyolojik değil patolojik bir olaydır. Nekrozda hücreler düzensiz şekilde parçalandığı için inflamasyon görülebilmektedir. Hücrenin hipoksiye maruz kalması veya fiziksel-kimyasal hasara uğraması nekroza sebep olabilir. Yüksek ısı, radyasyon, ultraviyole ışımaya maruz kalma, nekroza sebep olan çevresel faktörlerden bazılarıdır. Toplamda 6 farklı nekroz tipi bulunmakta. En sık karşılaşılan nekroz tipi ise iskemi ve hipoksi sonucu gelişen, ve hücredeki proteinlerin denatürasyonuyla karakterize olan koagülasyon nekrozudur.

Apoptoz ve Nekroz

Apoptoz ve Nekrozun Karşılaştırması

● Apoptoz genellikle kontrol altında olan fizyolojik bir süreçken nekroz kontrol dışı ve patolojik bir süreçtir.

● Hafif toksik etkiler, hormonal uyaranlar, büyüme faktörü eksikliği gibi etkiler apoptoza neden olabilirken; anoksi, hipoksi, fiziksel ve kimyasal hasar gibi etkiler nekroza sebep olur.

● Apoptoz sırasında hücre büzülüp küçülür, nekrozda ise hücrenin şişmesi söz konusudur.

● Apoptozda hücre zarı büzülerek kıvrıntılı bir görünüm alırken nekrozda hücre zarı ve organel zarları parçalanır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.