Evrensel Ritim

Pavlov Deneyi ve Klasik Koşullanma

12.04.2021
116
Pavlov Deneyi ve Klasik Koşullanma

Öğrenme yeni bir bilgi, davranış veya beceriyi kazanmak olarak tanımlanabilir. Öğrenmenin bilişsel öğrenme, model alarak öğrenme, koşullandırma yolu ile öğrenme gibi pek çok türü bulunur. Öğrenme eylemi bilinçli olabileceği gibi bilinç dışı olarak da gerçekleşebilir. Bilinç dışı gerçekleşen öğrenmenin en iyi örneği klasik koşullanmadır. Klasik koşullanma ile ilgili ilk kapsamlı bilgiler Rus fizyolog Ivan Pavlov’un 20. Yüzyılın başlarında yaptığı çalışmalara dayanır.

Pavlov Deneyi

Rus fizyolog Ivan Pavlov klasik koşullanma alanındaki bulguları tesadüfen fark ettiği söylenebilir. Pavlov 1890’larda köpeklerde tükürük salgısının beslenme ile ilişkisini araştırmaktaydı. Araştırmanın başlarında Pavlov köpeklerin önlerine yiyecek koyulduğunda salya salgılayacaklarını düşünüyordu. Ancak araştırması sırasında bir şey fark etti. Köpekler önlerine yiyecek koyulmadan önce henüz yiyeceği getiren kişinin ayak seslerini duyduklarında tükürük salgılamaya başladıklarını fark etti. Pavlov bu durumu fark ettiğinde önemli bir keşif yaptığının farkındaydı ve bu öğrenme biçimi üzerine çalışma yapmaya karar verdi.

Ivan Pavlov o tarihten sonra köpekler üzerinde bir takım çalışmalar yaptı. Bu deneylerden en bilineni tükürük salgılamasıyla ilgili olan çalışmadır ve Pavlov deneyi olarak bilinir. Meşhur Pavlov deneyinde Pavlov köpeğe yiyecek vermeden önce bir zil çalar ve ardından yiyecek (et) verir. Bu işlem pek çok kez tekrarlanır. Ardından Pavlov köpeğe yiyecek verilemediği herhangi bir durumda zili çaldığında köpeğin tükürük salgıladığını fark eder. Köpeğe yiyecek ve zil birlikte ne kadar fazla sunulursa yemeğin olmadığı durumda çalınan zil köpeğin tükürük salgısını o derece arttırmaktadır. İlk başlarda köpek üzerinde hiçbir tepki oluşturmayan koşullanmanın ardından köpekte tükürük salgılama davranışını tetiklemiştir. 

Pavlov deneyinin sembolize edilmiş görseli.

Ivan Pavlov’dan önce Edwin Twitmyer klasik koşullanmayla ilgili bazı bulguları yayınlasa da bilinen en kapsamlı araştırma Pavlov tarafından yapılmıştır. Pavlov yaptığı çalışmaları 1902’de makale olarak yayınladı. ABD’li psikolog John B. Watson 1913 yılında yayımladığı makalesinde yeni bir akım olarak ilan etti. Davranışçılık (beahviorism) olarak bilinen psikoloji kuramı akımının öne çıkan iki temsilcisi Watson ve Pavlov’dur.

Klasik Koşullanma Nedir?

Nötr bir uyaran ilk başta organizmanın hiçbir tepki vermediği uyarıcıdır. Koşulsuz uyaran ise organizmanın doğal olarak tepki verdiği uyarıcıdır. Klasik koşullanma koşulsuz uyaran ve nötr uyaranın defalarca kez birlikte verilmesi sonucunda organizmanın koşulsuz uyarana verdiği tepkiyi nötr uyarana da vermesidir. Pavlov deneyinde nötr uyaran zil sesi, koşulsuz uyaran ise köpeğe verilen yiyecektir. Yiyeceği gören köpeğin tükürük salgılaması koşulsuz (doğal) tepki, zili duyduğunda tükürük salgılaması ise koşullu tepki olarak adlandırılır. Klasik koşullanma ile örenme bağ kurarak öğrenme olarak da adlandırılabilir.

Diğer bir koşullanma türü ise edimsel koşullanmadır. Edimsel koşullanmada organizma kendisini ödüle götürecek veya cezadan kurtaracak bir davranışı öğrenmesi olarak tanımlanabilir. Örneğin düğmeye bastığında yiyecek alan bir fare edimsel koşullanma ile düğmeye her basışında yiyecek aldığını fark etmesi ve bu eylemi tekrarlaması gibi.

Klasik Koşullanma Örnekleri

  • Doktora gidip acı verici bir deneyim yaşayan (iğne vurulmak gibi) çocuğun doktor gibi beyaz önlük giyen insanlardan korkması.
  • Limon gören kişinin ağzının sulanması.
  • Otobüste sıklıkla midesi bulanan kişinin otobüs görünce midesinin bulanması.

Daha fazla bilgi için:

https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_conditioning

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470326/

https://www.simplypsychology.org/pavlov.html#:~:text=Pavlov%20(1902)%20started%20from%20the,salivation%20is%20an%20unconditioned%20response.

http://www.felsefedersligi.com/FileUpload/op30412/File/psi03.pdf

Yazı içi görsel: Maxxl², CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pavlov%27s_dog_conditioning.svg)

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

Copyright-2020 Evrensel Ritim